gjeografi-2011

August 5, 2017 | Author: Anonymous | Category: Documents
Share Embed


Short Description

Gjeografia 1(fizike e përgjithshme) Nxënësit duhet të jenë në gjendje: Të kuptuarit e koncepteve .Konceptet kryes...

Description

PROGRAM ORIENTUES PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT KOMBËTAR TË MATURËS SHTETËRORE

PËR ARSIMIN E MESËM

NË LËNDËN: GJEOGRAFI

VITI MËSIMOR

2008-2009

Tiranë, 2009

Udhëzime për zbatimin e programit

Programi orientues për lëndën me zgjedhje gjeografi, përfshin njohuritë dhe konceptet më të rëndësishme të gjeografisë për shkollën e mesme. Ndjekja e këtij programi nga shkollat dhe nxënësit siguron një formim të mirë gjeografik të nxënësve, si bazë për studimet e mëtejshme universitare të tyre. Programi orientues për provimin me zgjedhje të gjeografisë, në kuadrin e maturës shtetërore për vitin shkollor 2007-2008, përbën një dokument të vlefshëm për shkollat e mesme të përgjithshme, nxënësit e interesuar dhe specialistët e përfshirë në procesin e vlerësimit për provimet e maturës shtetërore. ♦ Programi gjeneron informacionin e nevojshëm për mësuesit e gjeografisë së shkollave të mesme të përgjithshme që do të përgatisin maturantët për provimin e gjeografisë si lëndë me zgjedhje në maturën shtetërore. ♦ Programi gjithashtu orienton nxënësit për njohuritë, konceptet dhe aftësitë kryesore që duhet të zotërojnë për të përballuar me sukses provimin e gjeografisë. ♦ Programi përbën gjithashtu një dokument zyrtar që duhet zbatuar me korrektesë nga specialistët e përfshirë në hartimin e bankës së pyetjeve dhe tezës së provimit të gjeografisë si lëndë me zgjedhje për maturën shtetërore.

Ky program duhet shqyrtuar me kujdes dhe rigorozitet nga secili prej grupeve të të interesuarve, sidomos kujdes duhet bërë nga specialistët e përfshirë në hartimin e bankës së pyetjeve dhe tezës së provimit të gjeografisë si lëndë me zgjedhje për maturën shtetërore, të cilët nuk duhet të përfshijnë për vlerësim çështje mësimore që nuk janë parashikuar në këtë program. Përgatitja e nxënësve për provimin e gjeografisë, duhet bërë në mënyrë të vazhdueshme dhe duke përdorur një larmi metodash dhe mjetesh.

2

Konceptet kryesore dhe objektivat që lidhen me përvetësimin e tyre 1. Gjeografia 1(fizike e përgjithshme)

Të kuptuarit e koncepteve

- Të përshkruajnë ndërtimin, veçoritë fizike dhe strukturën e përgjithshme të rruzullit tokësor; - të përcaktojnë pozicionin e Tokës në sistemin diellor dhe të tregojnë efektet e këtij pozicioni; -Të shpjegojnë se - të përshkruajnë mënyrën e rrotullimit të sipërfaqja e Tokës Tokës rreth vetes dhe rreth Diellit, duke treguar përbëhet nga disa pjesë: pasojat e tyre në gjeosistem; atmosfera, litosfera, - të analizojnë shkaqet e formimit të vullkaneve hidrosfera, biosfera, të dhe të tërmeteve dhe lidhjen e veprimit të tyre me veprimtarinë jetësore të njeriut; cilat janë të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën, - të përshkruajnë burimet e energjisë në Tokë ku çdo ndryshim i secilës dhe të shpjegojnë rëndësinë e energjisë diellore prej tyre reflektohet në për Tokën, duke treguar llojet e rrezatimit, formën e një reaksioni bilancin dhe vlerat e rrezatimit; zinxhir tek të tjerat; - të shpjegojnë faktorët që ndikojnë në formimin e tokave dhe të përshkruajnë llojet e -të identifikojnë dhe tyre. analizojnë veçoritë - të shpjegojnë se si tiparet dhe shpërndarja e natyrore dhe burimet bimësisë dhe e kafshëve janë rezultante e natyrore të vendeve dhe ndërveprimit të të gjithë faktorëve përbërës të të rajoneve të botës; gjeosferës dhe të energjisë diellore; - të përshkruajnë dhe të krahasojnë mjediset e -të shpjegojnë veçoritë ndryshme jetësore të botës, duke shpjeguar kryesore të pozitës faktorët që ndikojnë në zhvillimin e bimësisë gjeografike, relievit, dhe të kafshëve si dhe ndikimin e njeriut në to; klimës, hidrografisë, - të shpjegojnë konceptin klimë dhe të tokave, bimësisë dhe analizojnë faktorët e formimit të saj (gjerësia botës shtazore në tërësi gjeografike, relievi, qarkullimi i atmosferës, por dhe të rajoneve rrymat oqeanike, lartësia mbi nivelin e detit, gjeografike në veçanti. njeriu); - të analizojnë elementet kryesorë të lumenjve si dhe të shpjegojnë konceptet sistem lumor, pellg ujëmbledhës, vijë ujëndarëse; - të demonstrojnë kuptimin për detet dhe oqeanet, shpërndarjen gjeografike, veçoritë, rëndësinë si dhe lëvizjet e ujërave të tyre (baticë-zbaticë);

Nxënësit duhet të jenë në gjendje:

2. Gjeografia 2(rajonale)

Të kuptuarit e koncepteve

Nxënësit duhet të jenë në gjendje: -Të analizojnë pozitën gjeografike dhe kushtet natyrore të rajoneve dhe

- Të identifikojnë dhe të shpjegojnë shpërndarjen globale të njerëzimit, duke vënë theksin tek përqëndrimet e popullsisë, të cilat udhëheqin këtë proces; - të përcaktojnë dhe të analizojnë pozitën 3

vendeve të ndryshme të botës;

gjeografike dhe kushtet natyrore të kontinenteve; - të identifikojnë dhe analizojnë treguesit dhe natyrën e popullsisë në kontinentet Evropë dhe -të identifikojnë dhe të interpretojnë tiparet dhe Azi; veçoritë dalluese të - të identifikojnë veçoritë e zhvillimit ekonomik popullsisë, ekonomisë të vendeve dhe rajoneve në botë. dhe të hartës politike të - të përcaktojnë dhe analizojnë pozitën vendeve dhe rajoneve të gjeografike dhe kushtet natyrore të gadishullit ndryshme të botës; të Ballkanit; - të përcaktojnë dhe analizojnë pozitën -të përshkruajnë gjeografike dhe kushtet natyrore të shteteve veçoritë e shpërndarjes evropiane, aziatike, amerikane dhe të dhe të lëvizjes Australisë; hapësinore të - të identifikojnë dhe analizojnë karakteristikat popullsisë, të mallrave e zhvillimit të popullsisë të vendeve evropiane, dhe të ideve në botën e aziatike, amerikane dhe të Australisë; sotme. - të analizojnë zhvillimin e degëve të ekonomisë të shteteve evropiane, aziatike, amerikane dhe të Australisë; - të krahasojnë dukuritë themelore që shfaqen në vendet e zhvilluara dhe në ato në zhvillim; - të analizojnë rolin që luajnë vende të ndryshme në kuadrin e ekonomisë globale dhe rolin e kësaj të fundit në zhvillimin ekonomik të çdo vendi. 3. Gjeografia 3 (trashëgimia natyrore dhe kulturore ndërkombëtare dhe kombëtare)

Të kuptuarit e koncepteve

- Të demonstrojnë të kuptuarit e mënyrave të ndryshme të ndikimit të shoqërisë njerëzore në Nxënësit duhet të jenë në cilësitë e mjediseve gjeografike dhe të gjendje: shfrytëzimit të resurseve; -Të identifikojnë dhe - të përshkruajnë, duke dhënë shembuj vlerësojnë ndërveprimin konkretë, të dëmtimeve që ka pësuar mjedisi e veprimtarive njerëzore gjeografik nga veprimtaria njerëzore; dhe ndikimin e tyre në - të analizojnë shkaqet dhe shenjat dalluese të mjedisin natyror; krizës mjedisore në këto 20 vitet e fundit të lidhura kryesisht me veprimet dhe qëndrimet e -të përshkruajnë njeriut; rëndësinë e resurseve - të demonstrojnë kuptimin e konceptit të natyrore dhe të trashëgimisë natyrore dhe kulturore, mbrojtjes së mjedisit kombëtare dhe ndërkombëtare; gjeografik duke -të komentojnë Konventën Ndërkombëtare të evidentuar disa nga Trashëgimisë Botërore; lidhjet shkak-pasojë; -të interpretojnë Listën e Trashëgimisë Botërore, me kriteret dhe rregullat e -të vlerësojnlidhjet anëtarësimit të objekteve dhe siteve të vendit në ndërmjet dukurive këtë listë; fiziko-gjeografike dhe - të përshkruajnë kriteret e kategorizimit të trashëgimisë natyrore; zonave të mbrojtura sipas IUCN; 4

-të shpjegojnë lidhjet ndërmjet zhvillimeve sociale, historike dhe ekonomike të shoqërisë dhe trashëgimisë kulturore të saj

4. Gjeografia 4 (Republika e Shqipërisë dhe trevat shqiptare)

-të listojnë kriteret e përzgjedhjes së rezervateve strikte natyrore; -të vlerësojnë rëndësinë e monumenteve të kulturës dhe të trashëgimisë kulturore.

Të kuptuarit e koncepteve

Nxënësit duhet të jenë në gjendje: -Të përshkruajnë dhe vlerësojnë përbërjen dhe pozitën gjeografike të trevave shqiptare;

- Të identifikojnë në hartën e gadishullit të Ballkanit shtrirjen gjeografike të trevave shqiptare; - të analizojnë pozitën e volitshme gjeografike të trevave shqiptare në rajon, Evropë dhe në botë; - të demonstrojnë format e relievit në varësi të -të identifikojnë dhe faktorëve të formimit të tyre; interpretojnë - të listojnë faktorët e formimit të klimës dhe karakteristikat e zonat klimatike të trevave shqiptare; përgjithshme të natyrës - të identifikojnë dhe të vlerësojnë të trevave shqiptare; shumëllojshmërinë e pasurisë ujore të trevave shqiptare; -të analizojnë natyrën e - të nxjerrin në pah lidhjen e ndërsjelltë midis popullsisë dhe të relievit dhe shpërndarjes gjeografike të tokave, vendbanimeve të trevave bimësisë, dhe botës shtazore; shqiptare; - të argumentojnë vazhdimësinë e popullsisë dhe të vendbanimeve në lidhjen iliro-arbëroro-të përcaktojnë dhe shqiptare; analizojnë zhvillimet - të demonstrojnë konceptin migrim dhe të ekonomike të trevave analizojnë faktorët e brendshëm dhe të jashtëm të migrimeve gjatë etapave historike; shqiptare. - të demonstrojnë ndikimin e mjedisit natyror dhe kushteve historiko-shoqërore në zhvillimin ekonomik të trevave shqiptare; - të analizojnë sektorë të ndryshëm të ekonomisë dhe problematikat e tyre në kushtet e reja të ekonomisë së tregut; - të demonstrojnë dhe analizojnë vlerat ekologjike të mjedisit, ekosistemet si dhe problemet e ndotjes në trevat shqiptare; - të demonstrojnë dhe analizojnë pozitën gjeografike, kushtet natyrore, popullsinë, vendbanimet dhe degët e ekonomisë të rajoneve të trevave shqiptare.

5

Përmbajtja e listuar sipas teksteve mësimore të gjeografisë Gjeografia 1 Kapitulli

Toka

Atmosfera

Hidrosfera

Tokat dhe Biogjeografia

Mjediset jetësore

Temat mësimore 1. Toka ku ne jetojmë 2. Qarkullimi i Tokës rreth Diellit 3. Paraqitja e sipërfaqjes së Tokës në hartë 4. Ndërtimi dhe veçoritë fizike të Tokës 5. Struktura e përgjithshme e rruzullit tokësor 6. Lëvizjet malformuese 7. Lëvizjet luhatëse 8. Tërmetet 9. Vullkanet 1. Atmosfera 2. Energjia në gjeosistem 3. Temperatura e ajrit 4. Trysnia atmosferike dhe masat ajrore 5. Erërat 6. Tipat e erërave 7. Ciklonet dhe anti-ciklonet 8. Klima 1. Veçoritë e përgjithshme të hidrosferës 2. Baticat dhe zbaticat (maretë) 3. Veprimi gjeodinamik i detit 4. Lumenjtë dhe problemi i ujit 5. Liqenet 1. Tokat (Dherat) 2. Bota bimore 3. Bota shtazore (Fauna)

1. Zona me klimë të butë 2. Problemet e mjedisit 3. Ligjet e përgjithshme të gjeosistemit

Gjeografia 1 (Tiranë 2006); Autorë: Prof.Dr. V. Trojani; Prof.Dr. V. Kristo

6

Gjeografia 2 Kapitulli Probleme të përgjithshme të mjedisit gjeografik

Evropa

Amerika e Veriut dhe Amerika Latine

Afrika, Lindja e Mesme, Azia Jugore, Azia Juglindore, Azia Lindore, Australia dhe Oqeania

Temat mësimore 1. Bota rreth nesh 2. Gjeografia e kulturave

1. Pozita gjeografike e Evropës 2. Drejtimet gjeopolitike pas Luftës II Botërore 3.Gjeografia e problemeve rajonale dhe të përgjithshme 4. Pozita gjeografike e Rusisë dhe e Evropës Lindore 5. Fuqizimi i shteteve në Evropën Lindore 1. Format e Tokës, lumenjtë 2. Klima dhe bimësia 3. Modelet e popullsisë 4. Jeta në SHBA dhe Kanada në ditët e sotme 5.Forma e tokës, lumenjtë, klima dhe burimet natyrore 6. Zhvillimi politik dhe ekonomik 7. Problemet rajonale dhe globale 1. Veçoritë e kushteve natyrore (Afrika) 2. Toka dhe popujt 3. Tri vende në rrugën drejt modernizimit 4. Problemet rajonale dhe globale (Lindja e Mesme) 5. Veçoritë natyrore (Azia Jugore) 6. Problemet rajonale dhe globale (Azia Jugore) 7. Format e Tokës (Azia Juglindore) 8. Gjeografia e Azisë Juglindore në botën e sotme 9. Gjeografia e Australisë dhe Oqeanisë 10.Natyra dhe popullsia e Kinës 11. Republika Popullore e Kinës, zhvillimi ekonomik 12. Japonia një botë e veçuar 13.Rritja ekonomike – mrekullia japoneze

Gjeografia 2 (Tiranë 2001); Autorë: Eqerem Yzeiri, Agron Nishku, Bilal Draçi, Bedri Kola. Gjeografia 2 (Tiranë 2006); Autorë: Eqerem Yzeiri, Agron Nishku, Bilal Draçi, Bedri Kola.

7

Gjeografia 3 Kapitulli Mjedisi në vështrimin gjeografik

Pasuritë e veçanta natyrore dhe kulturore ose trashëgimia Trashëgimia natyrore kombëtare Monumentet e kulturës dhe rëndësia e trashëgimisë kulturore

Temat mësimore 1. Mjedisi, funksionimi i tij, shkaktarët e problemeve mjedisore dhe burimet e energjisë 2. Problemet mjedisore globale dhe masat ligjore e administrative për menaxhimin e tyre 1. Koncepti i trashëgimisë natyrore dhe kulturore, kombëtare dhe ndërkombëtare

1. Kategorizimi i zonave të mbrojtura sipas IUCN 2. Rezervate strikte natyrore 3. Monumentet e natyrës në Shqipëri

1. Monumentet e kulturës dhe rëndësia e trashëgimisë kulturore

Gjeografia 3 (Tiranë 2006); Autorë: Merita Dollma.

8

Gjeografia 4 Kapitulli Hapësira gjeografike e trevave shqiptare Natyra e trevave shqiptare

Organizimi administrativ i trevave shqiptare Popullsia dhe vendbanimet

Ekonomia

Rajonet gjeografike të trevave shqiptare

Temat mësimore 1. Përbërja dhe pozita gjeografike e trevave shqiptare 2. Harta politike e trevave shqiptare 1. Ndërtimi gjeologjik 2. Ndërtimi gjeologjik (vazhdim) 3. Faktorët e formimit të relievit 4. Sistemet kryesore malore, kodrinore dhe fushore, ndikimi i tyre në veçoritë e tjera natyrore dhe në zhvillimin ekonomik 5. Tipare të përgjithshme të klimës 6. Zonat klimatike dhe veçoritë e tyre 7. Pasuri të mëdha dhe të larmishme ujore 8. Lumenjtë kryesorë 9. Llojet e tokave dhe veçoritë e tyre 10.Bota bimore dhe shtazore 1. Organizimi administrativ i trevave shqiptare 1. Popullsia dhe vendbanimet 2. Migrimet e popullsisë shqiptare 3. Vendbanimet në trevat shqiptare 1. Mjedisi natyror dhe kushtet historiko-shoqërore për zhvillimin ekonomik të trevave shqiptare 2. Sektori i parë i ekonomisë 3. Sektori i dytë i ekonomisë 4. Sektori i tretë i ekonomisë 1. Republika e Shqipërisë. Veçori të përgjithshme gjeografike 2. Popullsia 3. Ekonomia dhe rajonet gjeografike 4. Rajoni Verior dhe Verilindor 5. Popullimi dhe ekonomia e Alpeve Shqiptare 6. Nënrajoni verilindor 7. Pjesët përbërëse të nënrajonit verilindor (vazhdim): Lugina e Drinit të Zi dhe Drinit si dhe Vargu i Korabit 8. Pjesët përbërëse të nënrajonit verilindor (vazhdim): Malësitë e Martaneshit, Cermenikës dhe Gollobordës 9. Rajoni Juglindor: Pozita gjeografike dhe kushtet natyrore

9

Trevat e tjera shqiptare

Trevat e tjera shqiptare Trevat e tjera shqiptare Trevat e tjera shqiptare Trevat e tjera shqiptare

10. Popullimi i Rajonit Juglindor 11. Ekonomia e Rajonit Juglindor 12.Rajoni Jugor:Pozita gjeografike dhe kushtet natyrore 13. Popullimi i rajonit jugor 14. Ekonomia e rajonit jugor 15. Rajoni perëndimor: Pozita gjeografike dhe kushtet natyrore 16. Popullimi i rajonit perëndimor 17. Ekonomia në rajonin perëndimor të Shqipërisë 18. Sektori i tretë i ekonomisë në rajonin perëndimor 1. Kosova: Pozita gjeografike, kufijtë, madhësia 2. Kushtet natyrore (vazhdim) 3. Popullsia 4. Ekonomia e Kosovës 5. Rajoni lindor i Kosovës 6. Rajoni perëndimor 1. Trevat shqiptare në Serbi 1. Trevat shqiptare në Maqedoninë Perëndimore 1. Trevat shqiptare në Mal të Zi 1. Trevat shqiptare në Greqi

Gjeografia 4 (Tiranë 2007); Autorë: Perikli Qiriazi, Dhimitër Doka, Asllan Pushka

10

GJEOGRAFIA SHPERNDARJA E PESHAVE SIPAS LINJAVE 1. 2. 3. 4.

Gjeografia 1 (fizike e përgjithshme) Gjeografia 2 (rajonale) Gjeografia 3 (trashëgimia natyrore dhe kulturore) Gjeografia 4 (Republika e Shqipërisë dhe trevat shqiptare) Gjithsej

28 orë

26%

27 orë 7 orë

25% 5%

48 orë

44%

110 orë

100%

SHPERNDARJA E PESHAVE SIPAS FUSHAVE Gjeografia 1 (Fizike e përgjithshme) 1. 2. 3. 4. 5.

Toka Atmosfera Hidrosfera Tokat dhe biogjeografia Mjediset jetësore Gjithsej

9 orë 8 orë 5 orë 3 orë 3 orë 28 orë

32% 28% 18% 11% 11% 100%

2 orë

7%

5 orë 7orë

19% 26%

13 orë

48%

27 orë

100%

Gjeografia 2 (Rajonale) 1. 2. 3. 4.

Probleme të përgjithshme të mjedisit Evropa Amerika e Veriut dhe Amerika e Jugut Afrika,Lindja e Mesme,Azia Jugore, Azia Juglindore, Azia Lindore, Australia dhe Oqeania Gjithsej

11

Gjeografia 3 (Trashëgimia natyrore dhe kulturore) 1. 2. 3. 4.

Mjedisi në vështrimin gjeografik Pasuritë e veçanta natyrore dhe kulturore Trashëgimia natyrore kombëtare Monumentet kulturore Gjithsej

2 orë

29%

1 orë

14%

3 orë

43%

1 orë 7 orë

14% 100%

Gjeografia 4 (Republika e Shqipërisë dhe trevat Shqiptare) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.

Përbërja dhe pozita gjeografike e trevave shqiptare Natyra e trevave shqiptare Organizimi shtetëror dhe administrativ Popullsia dhe vendbanimet Ekonomia Rajonet gjeografike të trevave shqiptare (Republika e Shqiperisë) Kosova Trevat Shqiptare në Serbi Trevat Shqiptare në Maqedoninë Perëndimore Trevat Shqiptare në Mal të Zi Trevat shqiptare në Greqi Gjithsej

2 orë

4%

10 orë 1 orë

21% 2%

3orë 4 orë 18 orë

6% 8% 38%

6 orë 1 orë 1 orë

13% 2% 2%

1 orë 1 orë 48 orë

2% 2% 100%

12

View more...

Comments

Copyright © 2017 DOCIT Inc.